ताजा
लोकप्रिय
फोक्सोको क्यान्सर समस्याको रूपमा देखा परेको छ । क्यान्सरका रोगीमध्ये १५ देखि २० प्रतिशत फोक्सोको क्यान्सरका बिरामी छन् । धुमपान गर्नेमा फोक्सोको क्यान्सर हुने अधिक सम्भावना हुन्छ । मुख्यगरी धुवाँले फोक्सोमा असर गर्ने भएकाले पनि फोक्सोमा क्यान्सर देखा पर्ने जोखिम हुन्छ ।
बिज्ञापन
शरीरमा छातीभित्र दुईवटा फोक्सो हुन्छन् । जसको काम हावा शरीरभित्र तान्ने, अक्सिजन भित्र लिने र अरू हावा बाहिर फाल्ने हो। अक्सिजन शरीरभित्र पुर्याउने फोक्सो पनि नभई नहुने अंग हो । फोक्सोको क्यान्सर बनाउने कोषहरू अप्राकृतिक रुपमा बढ्न थाल्छन् र केही समयमै ऐजरूजस्तै पलाउन थाल्छ । त्यसपछि फोक्सोले आफ्नो काम गर्न सक्दैन । त्यो क्यान्सर नजिकैका गिर्खामा र अंगहरूमा फैलिन थाल्छ।
बिज्ञापन
फोक्सोको क्यान्सर किन हुन्छ?
चुरोट तथा सुर्तीजन्य पदार्थले फोक्सो लगायत विभिन्न आठ प्रकारका क्यान्सरको सम्भावना बढाएको हुन्छ । त्यसैले चुरोट तथा धुमपानको अवस्था घटाए यसको जोखिम कम गर्न सकिन्छ ।
बिज्ञापन
फोक्सोको क्यान्सर किन पनि जोखिमपूर्ण हो भने पहिलो र दोस्रो चरणमा यो निकै कम अवस्थामा पत्ता लाग्छ । फोक्सोको क्यान्सर लागेका मध्ये १५ प्रतिशतलाई पाँच वर्षसम्म मात्र बचाउन सकिन्छ । किनभने क्यान्सर लागेको ढिलोगरी अर्थात् तेस्रो र चौथो चरणमा मात्रै रोग पत्ता लाग्छ । नेपालमा ८० प्रतिशत बिरामी तेस्रो र चौथो चरणमा पुगेपछि उपचारका लागि आउने गरेका छन् । सुरुवाती चरणमा फोक्सोको क्यान्सरको लक्षण देखिँदैन, भएका लक्षण पनि टिबी लगायतका अन्य रोगको लक्षणसँग मिल्न पुग्छ । फोक्सोको क्यान्सरमा शल्यक्रिया गरेर बिरामी बाँच्ने सम्भावना एक प्रतिशतभन्दा कम हुन्छ ।
हामीले गर्ने धुमपानमा चार हजार प्रकारका रसायन हुन्छन् । त्यसमध्ये झन्डै ५५ प्रकारका रसायन कार्सिनोजेनिक खालका हुन्छन् । जसको सेवनले क्यान्सरको जोखिम हुन्छ । निकोटिनले त लत बनाउने मात्रै हो ।
सुर्ती र चुरोट उस्तै हो । फरक यति हो कि चुरोट खाँदा धुवाँको रूपमा जान्छ भने सुर्तीमा तरल रूपमा । कतिपय नेपालीले चुरोट खान छाडेर खैनी खाने झनै नराम्रो आदत सुरु गरेका छन् । खैनीले मुखको क्यान्सरको जोखिम अझ बढाउँछ ।
धुमपान गर्नेहरूको छेवैमा बस्नेलाई ‘प्यासिभ स्मोकर’ भनिन्छ । चुरोट सल्काएपछि फैलने रसायन शरीर भित्र–बाहिर जान्छन् । चुरोट तान्ने क्रममा भित्र खपत नभएका रसायनहरू फू गर्दा बाहिर निस्कन्छन् र छेवैमा बस्नेको शरीरभित्र पुग्छ । त्यसैले चुरोट नखाने र चुरोट खानेको छेउछाउमा बस्नेहरूले सुरक्षित छु भनेर दाबी गर्न मिल्दैन । तथ्यांक अनुसार, प्यासिभ स्मोकरलाई सर्ने सम्भावना १० प्रतिशतको हाराहारीमा रहन्छ भनिन्छ ।
गाउँघरमा बालिने चुल्होको धुवाँमा धुमपानमा जत्तिको विषाक्तता हँदैन । तर यसले जनस्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पार्छ । नेपालका कतिपय ठाउँमा चुरोट तथा सुर्तीजन्य पदार्थ नखाएर तमाखु, हुक्का वा सिसा भनेर खाने चलन छ । सोझै सुर्तीजन्य पदार्थ नभए पनि त्यो धुवाँमा धेरै प्रकारका खराब रसायन हुन्छन् ।
फोक्सोका क्यान्सरका धेरै लक्षणहरू टिबीको लक्षणसँग हुबहु मिल्छ । त्यसैले खोकी, रगतमा खकार तथा फोक्सोमा पानी जमेको लक्षण देखिनासाथ टिबी होला भनेर उपचार गर्नेहरू पनि छन् । क्यान्सरको सुरुमा जब एउटा सेलमा खराबी भएर आउँछ, त्यसले शरीरको प्रणालीसँग समन्वय गर्दैन । त्यस्ता कोषको संख्या बढ्दै गएर वरपरका कोषहरूलाई नष्ट गर्छ । कालान्तरमा यसले शरीरका प्रणालीहरूलाई अवरुद्ध गर्छ र अन्य अंगमा समेत असर गर्छ ।
यस्ता छ क्यान्सरका लक्षणहरु:
१) स्तनमा परिवर्तन
स्तन क्यान्सर महिलामा मात्र नभई पुरुषमा पनि हुन सक्छ । यसका लक्षणमा स्तनमा गाँठो आउनु, निप्पलको रंगमा परिवर्तन हुनु, निप्पल चिलाउनु, निप्पलभित्र गाढिनु लगायत छन् । तर यति हुदैमा स्तन क्यान्सर भएको नहुन पनि सक्छ । त्यसैले डाक्टरको परामर्श लिनु राम्रो हुन्छ ।
२) दिसा पिसाबमा रगत आउनु
दिसा वा पिसाब गर्दा रगत निस्कियो भने किड्नी वा पिसाबको थैलीमा क्यान्सरको संकेत हुन सक्छ । यस अलावा लामो समयसम्म कब्जियत, डायरिया वा अधिक दिसा भएमा कोलोन क्यान्सरको लक्षण हुन सक्छ ।
३) तौल अचानक घट्नु
बिना कुनै कारण अचानक धेरै तौल घटेमा अन्नाशय, फोक्सोका वा पेटको क्यान्सर हुनसक्छ ।
४) मुखमा कत्ला आउनु
यदि अनुहारमा आएको कत्ला दुई साताभन्दा बढि समयसम्म रहि रहेमा, आवाजमा परिवर्तन आएमा, निल्नमा समस्या भएमा, मुखभित्र सेतो वा रातो रंगको निसान देखिएमा मुखको क्यान्सर हुनसक्छ ।
५) ज्वरो
लामो अवधीसम्म ज्वरो ठिक नभएमा ब्लड क्यान्सरको सुरुवाती लक्षण हुन सक्छ ।
६) रुघा
एक महिनाभन्दा लामो समयसम्म लगातार खोकि लाग्यो, खोक्दा रगत आयो, सास फेर्न ग्राहो भयो भने क्यान्सरको लक्षण हुन सक्छ ।
७) दुखाई
बिना कुनै कारण एक महिना वा सोभन्दा बढि समयसम्म दुखाई रहेमा हड्डी, ब्रेन वा अन्य क्यान्सरको संकेत हुन सक्छ ।
८) टाउको दुखाई
लगातारको टाउको दुखाइ ब्रेन टय्ूमरको लक्षण हुन सक्छ । जबकि कोलोन, रेक्टम वा ओवरीमा क्यान्सरका कारण पिठ्यूमा दुखाई हुन्छ । लंग क्यान्सरबाट पिडित केही रोगीमा छातिमा दुखाई हुन्छ ।
९) थकान
बिना परीश्रम थकाईको महसुस हुन्छ भने ब्लड क्यान्सरको लक्षण हुन सक्छ ।
१०) रक्तश्राव
महिलामा महिनावारीका अलाव रगत आएमा कार्विनल क्यान्सरको संकेत हुन सक्छ । मासिक धर्मका दौरान सामान्यभन्दा अत्यधिक रक्तश्राव भयो भने यो चिन्ताको विषय हुन्छ ।
११) पेट फुल्नु
लगातार दुई हप्ताभन्दा बढि समयसम्म पेट फुलिरह्यो, रगत आयो, वा तौल कम भयो भने ओवेरियन क्यान्सरको संकेत हुन सक्छ ।
१२) अन्डकोष सुन्निनु
पुरुषको अन्डकोषमा गाँठो, सुन्निएको, दुखाई वा कुनै प्रकारको अन्य बदलाव वा समस्या आएमा टेस्टिकुलर क्यान्सर हुन सक्छ ।
१३) पिसाबमा समस्या
पिसाब फेर्न समस्या, लगातार पिसाब आउनु जस्ता समस्या उत्पन्न भए प्रोस्टेट क्यान्सरको सुरुवाती संकेत पनि हुन सक्छ ।
१४) निल्नमा समस्या
मुख वा गलाको क्यान्सरका कारणले गला सुक्दा वा सुन्निदा खाना खान र पानी पिउन समस्या हुन्छ ।
१५) मुसा वा कोठी
कोठी वा मुसाको रंग वा आकारमा अचानक परिवर्तन आएमा छालाको क्यान्सर हुन सक्छ । यसका साथै छाला कालो वा पहेँलो हुनु, चिलाउनु वा एकदमै छिटो कपाल बढ्नु पनि क्यान्सरको लक्षण हुन सक्छ ।
१६) भोक नलाग्नु
लामो समयसम्म भोकै रहदा पनि भोक लागेन र पेट हमेशा भरिएको महसुस भइरह्यो भने ओवेरियन क्यान्सरको लक्षण हुन सक्छ ।
१७) नङमा परिवर्तन
नङमा कालो वा खैरो धब्बाले स्किन क्यान्सरलाई संकेत गर्छ । यसै प्रकारले नङको अन्तिम सिरा ठूलो हुनुले लंग क्यान्सरलाई संकेत गर्छ ।
१८) अनुहार सुन्निनु
अनुहार सुन्निए, रातो भए फोक्सोको क्यान्सर हुन सक्छ ।
१९) मुखभित्र दाग
मुखभित्र वा जिभ्रोमा सेतो दाग भएमा मुखको क्यान्सर हुन सक्छ । यो धुम्रपान वा सुर्तिको सेवनले गर्दा हुने गर्दछ ।
२०) असामान्य बदलाव
यी बाहेक शरीरमा अन्य कुनै प्रकारको बदलाव अचानक आएमा वा असामान्य लागेमा त्यो पनि क्यान्सरका लक्षण हुनसक्छ ।
